महाराष्ट्र राज्य सरकारने युवकांसाठी एक नवीन योजना आणली आहे, ज्याचे नाव ‘आचार्य चाणक्य कौशल्य विकास केंद्र’ आहे. या योजनेद्वारे अनेक तरुण आणि तरुणींना मोफत प्रशिक्षण मिळणार आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश बेरोजगारी कमी करणे आणि युवकांना आत्मनिर्भर बनवणे आहे.
योजनेची व्याप्ती आणि उद्दिष्टे
राज्यात २०० पेक्षा जास्त महाविद्यालयांमध्ये कौशल्य विकास केंद्रे सुरू केली जातील. प्रत्येक केंद्रात दरवर्षी १५० विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण दिले जाईल. त्यामुळे १.५० लाखांहून अधिक युवक-युवतींना या योजनेचा लाभ मिळेल. ही योजना कौशल्य, रोजगार आणि उद्योजकता मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांच्या नेतृत्वाखाली राबवली जात आहे.
शिक्षण आणि कौशल्य यांचा समन्वय
नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) २०२० नुसार, व्यावसायिक शिक्षणाला महत्त्व दिले जात आहे. या धोरणामुळे विद्यार्थी स्किल क्रेडिट पॉइंट्स मिळवू शकतील. मुंबई विद्यापीठाशी या संदर्भात करार झाला असून, लवकरच राज्यातील इतर विद्यापीठांसोबतही असे करार होतील.
योजनेसाठी पात्रता आणि निवड प्रक्रिया
- वय: १५ ते ४५ वर्षे वयोगटातील कोणीही या योजनेसाठी अर्ज करू शकतो.
- शिक्षण: आवश्यक शैक्षणिक पात्रता असलेल्या सर्व उमेदवारांना सहभागी होता येईल.
- शुल्क: पूर्णपणे मोफत प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
योजनेची अंमलबजावणी
ही योजना प्रमोद महाजन कौशल्य आणि उद्योजकता विकास अभियान अंतर्गत राबवली जात आहे. केंद्र सरकारच्या नियमांनुसार (Common Cost Norms) प्रशिक्षण केंद्रांना टप्प्याटप्प्याने निधी दिला जाईल. राज्य सरकार प्रशिक्षण केंद्रांची निवड, सुविधा निर्माण आणि प्रशिक्षकांची नियुक्ती याची जबाबदारी घेईल.
या योजनेचे फायदे
✅ उद्योगांसाठी योग्य कौशल्ये: प्रशिक्षण घेतलेले विद्यार्थी उद्योग क्षेत्रासाठी आवश्यक कौशल्ये शिकतील.
✅ आर्थिक स्थैर्य: तरुणांना चांगल्या नोकऱ्या किंवा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची संधी मिळेल.
✅ शिक्षण आणि प्रशिक्षण यांची सांगड: पारंपरिक शिक्षणासोबत व्यावसायिक प्रशिक्षणही मिळेल.
✅ गुणवत्तापूर्ण मनुष्यबळ: उद्योगांना कुशल कामगार मिळतील.
✅ बेरोजगारी कमी होईल: अधिक लोक नोकरीक्षम बनतील.
योजनेसाठी काही अडचणी आणि उपाय
या योजनेच्या अंमलबजावणीमध्ये काही अडचणी येऊ शकतात, जसे की:
❌ पुरेसे प्रशिक्षक नसणे
❌ प्रशिक्षण केंद्रांसाठी आवश्यक सुविधा नसणे
❌ उद्योगांशी योग्य समन्वय नसणे
राज्य सरकारने या समस्या सोडवण्यासाठी काही उपाय आखले आहेत:
✔ अनुभवी प्रशिक्षकांची भरती
✔ आधुनिक प्रशिक्षण साहित्य उपलब्ध करणे
✔ उद्योगांशी भागीदारी वाढवणे
✔ प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर नोकरी मिळण्यासाठी मदत करणे
‘आचार्य चाणक्य कौशल्य विकास केंद्र’ ही योजना महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी एक मोठी संधी आहे. या योजनेमुळे हजारो युवक-युवतींना चांगले प्रशिक्षण आणि नोकरीच्या संधी मिळतील. शिक्षण आणि कौशल्य एकत्र करून युवकांना आत्मनिर्भर बनवण्याच्या सरकारच्या प्रयत्नांचे हे एक उत्तम उदाहरण आहे. ही योजना यशस्वी झाल्यास राज्याचा आर्थिक विकासही वेगाने होईल.